Diyanet’in Umre Yolcusu Rehberi ihram yasaklarını tek paragrafta sayıyor (s. 15). Hemen ardından gelen sayfada da ihramlıyken yasak olmayan davranışları sıralıyor (s. 16). İkinci liste çoğu zaman gözden kaçıyor, oysa umre yolcusunun en çok sorduğu soruların cevabı orada: diş fırçalamak, kokusuz sabunla yıkanmak, saat takmak, iğne olmak. Bu sayfada iki listeyi konu konu yan yana koyduk. Metin Diyanet’in, düzenleme bizim. Dinî hüküm vermiyoruz.
Yasaklar niyet edip telbiye getirdiğiniz andan başlar ve ihramdan çıkana kadar sürer (Umre Yolcusu Rehberi, s. 14-15). İhrama nerede ve ne zaman girileceği için Uçakla gelenler için ihram yazısına bakabilirsiniz.
Yasak olanlar ve olmayanlar, konu konu
Sol sütun Umre Yolcusu Rehberi’nin 15. sayfasından, sağ sütun 16. sayfasından. Kitapta kimin için olduğu açıkça yazıyorsa (“erkeklerin” gibi) bunu da belirttik.
| Konu | Yasak (UYR s. 15) | Yasak değil (UYR s. 16) |
|---|---|---|
| Giyim | Erkekler için ihram örtüleri dışında elbise, eldiven, çorap, ayakkabı | Palto vb. giysiyi giymeden omuza almak |
| Baş ve yüz | Erkekler için başı ve yüzü örtmek | Baş ve yüz açık kalmak şartıyla üzerine battaniye, pike vb. almak |
| Temizlik | Yıkanmak, kokusuz sabun kullanmak, diş fırçalamak | |
| Saç, kıl, tırnak | Tırnak kesmek, saç-sakal tıraşı, vücudun herhangi bir yerindeki kılı koparmak ya da kesmek | Kırılan tırnağı ya da zarar veren bir kılı koparmak |
| Yağlama, boya, makyaj | Saç, sakal ve bıyığı yağlamak ya da boyamak, oje ve ruj kullanmak | |
| Koku | Vücuda ya da ihram örtüsüne koku sürmek, parfüm kullanmak | |
| Sağlık | Diş çektirmek, kan aldırmak, iğne yaptırmak, yaraya sargı sardırmak | |
| Aksesuar | Kol saati, yüzük, bilezik takmak, kemer kullanmak, omuza çanta asmak | |
| Davranış | Başkalarına zarar vermek, kavga etmek, sövmek, kötü söz ve davranış | |
| Harem bölgesi | Harem’in (Mekke ve çevresinin) bitkilerini kesmek, koparmak | |
| Eşler arası | Eşiyle ilişkiye girmek, buna yol açacak davranışlar, şehevî duyguları tahrik edici konuşmalar |
Boş hücreler, o konuda kitabın ilgili listesinde bir madde olmadığını gösteriyor. Bu, o konuda başka bir kural olmadığı anlamına gelmez. Liste kitabın kendi ifadesiyle “bazı fiil ve davranışlar” başlığını taşıyor (s. 16), yani tam bir sayım değil.
Bir ayrıntı: Kitap, ihrama girmeden önce vücuda güzel koku sürülmesini hazırlık adımları arasında sayıyor (Umre Yolcusu Rehberi, s. 13). Hac İlmihali’ne göre ihramdan önce sürülen kokunun ihrama girdikten sonra bedende kalması ihrama zarar vermez. Elbiseye koku sürmek ise caiz görülmüyor. Kitap, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinin ihramdan önce ihram örtüsüne koku sürmeyi caiz gördüğünü de not ediyor (s. 63).
Erkek ve kadın arasındaki farklar
Giyimle ilgili yasaklar erkekler içindir. Fetvalar bunu açıkça söylüyor: “Giyimle ilgili yasaklar, sırf erkekler içindir. Kadınların ise ihrama girdikten sonra bürünmesi gereken özel bir kıyafet yoktur; ancak yüzleri açık olmalıdır.” (s. 50)
| Konu | Erkekler | Kadınlar |
|---|---|---|
| Kıyafet | İzâr ve ridâ denen iki parça ihram örtüsü. Atlet, külot, çorap, elbise ve ayakkabı çıkarılır (UYR s. 13) | Özel ihram kıyafeti yok. Elbise, başörtüsü, çorap, ayakkabı giyilir (UYR s. 14, 22) |
| Baş ve yüz | Baş ve yüz örtülmez (UYR s. 15) | Başörtüsü yüz açık kalacak şekilde örtülür, yüz örtülmez (UYR s. 14, 22) |
| Ayak | Topuk ve aşık kemiğini açık bırakan terlik (UYR s. 13) | Ayakkabı ve çorap giyilebilir (UYR s. 14) |
| Kemer, çanta, şemsiye | Sakıncası yok (UYR s. 13) | Kitapta ayrıca yazmıyor. “Yasak olmayanlar” listesi kemer ve omuz çantasını herkes için sayıyor (UYR s. 16) |
| Oje, ruj | Listede yasak (UYR s. 15) | Listede yasak (UYR s. 15) |
| Telbiye | Yüksek sesle | Ses yükseltilmez (UYR s. 15, 22) |
Âdet hâli ihrama girmeye engel değil. Umre Yolcusu Rehberi’ne göre âdetli kadınlar da niyet edip telbiye getirerek ihrama girer ve bu hâlde bulundukları sürece ihram yasakları devam eder. Özel durumları bitince tavaf ve sa’ylerini yapıp ihramdan çıkarlar (s. 14). Kadınlara özgü öteki uygulamalar (remel ve hervele yapmamak, tıraş ölçüsü gibi) için Kadınlar için umre sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan durumlar, Diyanet’in listesine göre
Aşağıdaki cevapların hepsi Umre Yolcusu Rehberi’nin 16. sayfasındaki tek cümleden. O cümle şöyle: “İhramlının yıkanması, kokusuz sabun kullanması, diş fırçalaması, diş çektirmesi, kırılan tırnağı ve zarar veren bir kılı koparması, kan aldırması, iğne yaptırması, yara üzerine sargı sardırması; kol saati, yüzük ve bilezik takması, kemer kullanması, omuza çanta asması, yüzü ve başı örtmeden üzerine battaniye, pike ve benzeri şeyler alması, palto ve benzeri giysileri giymeksizin omuzuna alması yasak değildir.”
Diş fırçalanır mı? Evet, diş fırçalamak listede açıkça var. Diş çektirmek de listede.
Duş alınabilir mi, hangi sabunla? Yıkanmak ve kokusuz sabun kullanmak yasak değil. Listede “kokusuz” diye bir kayıt olduğuna dikkat edin, koku sürmek ise yasaklar listesinde (s. 15). Kokulu sabun ve deterjan konusu Fetvalar’da ayrı bir soru olarak ele alınıyor (s. 53-54).
Kemer ve bel çantası kullanılır mı? Kemer kullanmak ve omuza çanta asmak listede. Erkekler için “bele kemer bağlamada, sırta çanta almada ve şemsiye kullanmada bir sakınca yoktur” cümlesi de ayrıca geçiyor (s. 13).
Saat, yüzük, bilezik takılır mı? Kol saati, yüzük ve bilezik takmak listede var.
İğne olmak, kan tahlili vermek? İğne yaptırmak ve kan aldırmak yasak değil. Diyabet, tansiyon gibi düzenli tedavi gerektiren durumlar için tıbbi kararı hekiminize bırakın. Buradaki tek bilgi, bu iki işlemin Diyanet’in listesinde yasak sayılmadığıdır.
Yara bandı, sargı? Yara üzerine sargı sardırmak listede. Fetvalar sargı ve bandajı ayrıca ele alıyor ve “baş ve yüz dışındaki bir yerinde” kaydını düşüyor (s. 50-51). Baş ya da yüz için soru varsa bu sayfaya veya din görevlisine bakın.
Tırnak kırıldı, ne olacak? Tırnak kesmek yasak, ama kırılan tırnağı koparmak yasak değil. Kıl için de aynısı geçerli: kıl koparmak yasak, zarar veren bir kılı koparmak yasak değil.
Uçakta ya da otelde üşürsem? Baş ve yüz açık kalmak şartıyla battaniye ya da pike alınabilir. Palto gibi bir giysi giyilmeden omuza alınabilir. Fetvalar’a göre vücudun baş ve yüz dışındaki bir yerini giysi olarak kullanılmayan bir şeyle örtmek elbise giymek sayılmıyor (s. 50).
Yasağa uyulmazsa
Umre Yolcusu Rehberi ceza konusunu bilerek kısa tutuyor: “Bu yasaklara uymayanların, yasağın durumuna göre birtakım cezalar ödemeleri gerekir. Bu cezalar, en hafifinden en ağırına doğru bir miktar sadaka vermekten, yapılan umrenin iptal olmasına kadar uzanır ki, ihtiyaç durumunda bu hususlar, ilgili kitaplardan veya din görevlilerinden öğrenilmelidir.” (s. 15)
Biz de ceza ayrıntısına girmiyoruz. Hac İlmihali bu yasaklara uymanın vacip olduğunu söylüyor ve cezaları kitabın dördüncü bölümünde anlatıyor (s. 61). Din İşleri Yüksek Kurulu’nun Hac ve Umre ile İlgili Fetvalar kitabında “İhram Yasakları ve Cezaları” başlıklı ayrı bir bölüm var (s. 45-64). Bölümde ayrı soru olarak cevaplanan konulardan bazıları şunlar:
- Varis çorabı ve korse (s. 48)
- Hasta bezi (s. 49)
- Nevresim, battaniye ile örtünmek (s. 50)
- Gözlük, saat, kemer, toka, atel ve bandaj (s. 50-51)
- Başa tutturulan şemsiye ve tıbbi maske (s. 51-52)
- Arkası kayışlı terlik (s. 52)
- Saç kremi, sabun ve deterjan (s. 53-54)
- Unutarak ya da bilmeden yasağı ihlal etmek (s. 63)
Kendi durumunuz bu listede varsa ilgili sayfayı okuyun. Yoksa kafile din görevlisine ya da Diyanet’in Alo 190 hattına danışın.
İhramdan çıkışla yasaklar sona erer. Bunun için saçın kestirilmesi ya da kısaltılması gerekiyor, kadınlar için ölçü saç ucundan bir parmak boğumu kadar. Sakal tıraşı ile ihramdan çıkılmıyor (Umre Yolcusu Rehberi, s. 21). Tıraşa kadar olan adımların sırası Umrenin adımları ve süresi sayfasında, tavafın ayrıntıları Tavaf nasıl yapılır yazısında.