Diyanet’in tanımıyla umre, “belirli bir zamana bağlı olmaksızın ihrama girip tavaf ve sa’y yaptıktan sonra tıraş olup ihramdan çıkarak yapılan ibadettir” (Umre Yolcusu Rehberi, s. 11). Tanımın kendisi sırayı da verir: ihram, tavaf, sa’y, tıraş. Hacdan farkı, bir zamanla sınırlı olmaması ve Arafat ile Müzdelife vakfesi, kurban kesme ve şeytan taşlama görevlerinin bulunmamasıdır (s. 11).
Bu sayfa dört adımın genel haritasıdır. Her adımın Diyanet’e göre hükmünü, tıraşın ölçülerini ve adımların ne kadar yürüme ve zaman gerektirdiğini bir araya getirdik. Tavaf ve sa’yin ayrıntıları kendi sayfalarında: tavaf nasıl yapılır ve Safa ile Merve arasında sa’y.
Dört adım ve hükümleri
Hac İlmihali’ne göre umrenin iki farzı vardır: ihrama girmek ve Kâbe’yi tavaf etmek. “İhrama girmek şartı, Kâ’be’yi tavaf etmek ise rüknüdür.” (s. 204) Umrenin iki vacibi de sa’y yapmak ile saçları tıraş ettirmek veya kısaltmaktır (s. 205).
| Sıra | Adım | Diyanet’e göre hükmü (Hanefî) | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1 | İhram (niyet ve telbiye) | Farz, şart | Hac İlmihali s. 204 |
| 2 | Tavaf (yedi şavt) | Farz, rükün; ilk dört şavt farz | Hac İlmihali s. 204, UYR s. 18 |
| 3 | Sa’y (yedi şavt) | Vacip; ilk dört şavt rükün | Hac İlmihali s. 205, UYR s. 21 |
| 4 | Tıraş veya kısaltma | Vacip | Hac İlmihali s. 205 |
UYR: Umre Yolcusu Rehberi.
Diğer mezheplerde tablo değişir. Hac İlmihali’nin metnine göre Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde dört adımın dördü de rükündür; Mâlikî mezhebinde ihram, tavaf ve sa’y rükün, tıraş vaciptir (s. 204). Aynı kitabın sonundaki mezhepler tablosunda ise tıraş Hanbelîlerde “vacip” sütununda gösterilir (s. 262); kitabın kendi içindeki bu farkı olduğu gibi aktarıyoruz. Umrenin kendisinin hükmü de mezhebe göre değişir: aynı tabloya göre Hanefî ve Mâlikîlerde sünnet, Şâfiîlerde terâhî farz, Hanbelîlerde fevrî farzdır (s. 260).
Tavafın tamamen terk edilmesi umreyi geçersiz kılar. Fetvalar bunu şöyle söyler: “Tavaf, İslâm âlimlerinin tamamına göre umrenin farzıdır. Dolayısıyla tavaf terk edilirse umre bâtıl olur ve yeniden yapılması gerekir.” Sa’y ise Hanefî mezhebine göre vacip olduğundan, iradesi dışında bir özür olmaksızın terk edilirse umre geçerli olmakla birlikte dem gerekir (Hac ve Umre ile İlgili Fetvalar, s. 113).
1. İhram
Diyanet kafilelerinde ihramın yeri uçuş programına bağlıdır. Doğrudan Cidde’ye uçan umre yolcuları Türkiye’de havalimanlarında ihrama girer; önce Medine’ye gidenler Medine ziyaretinden sonra otellerinde ihram elbisesine bürünür ve Mekke yolu üzerindeki Âbâr-ı Ali (Zülhuleyfe) Mescidi’nde ihrama girer (Umre Yolcusu Rehberi, s. 13). Kerahet vakti değilse iki rekât ihram namazı kılınır (s. 14). İhrama niyet edip telbiye getirmekle girilir ve ihram yasakları bu andan itibaren başlar (s. 14).
Uçuş senaryolarına göre ayrıntı uçakla gelenler için ihram, mesafeler mikat yerleri ve mesafeleri, yasak ve serbest olanlar ihram yasakları yazısında.
2. Tavaf
Haceru’l-Esved hizasından başlanır, Kâbe sola alınarak yedi şavt dönülür ve her şavt yine o hizada biter (Umre Yolcusu Rehberi, s. 16-17). Ardından iki rekât tavaf namazı kılınır (s. 19). Tavafın abdestli yapılması gerekir; âdetli kadınlar tavafı temizlendikten sonra yapar (s. 18, 21). Farz, vacip ve sünnet ayrımı, remel ve ıztıba, abdest bozulması ve sayının karıştırılması tavaf yazısında.
3. Sa’y
Geçerli bir tavaftan sonra Safa’ya gidilir; Safa’dan Merve’ye dört gidiş ve Merve’den Safa’ya üç dönüşle yedi şavt yapılır ve sa’y Merve’de biter (Umre Yolcusu Rehberi, s. 20). Erkekler iki yeşil ışık arasında hervele yapar (s. 20). Şavt şeması, mesafeler ve tekerlekli sandalye konusundaki hüküm sa’y yazısında.
4. Tıraş ve ihramdan çıkış
Sa’yden sonra saçlar berberde veya otelde tamamen kestirilir ya da kısaltılır; böylece ihramdan çıkılır ve normal elbiseler giyilerek umre tamamlanır (Umre Yolcusu Rehberi, s. 21). Diyanet’in bu adımla ilgili ölçüleri şunlardır (s. 21):
- Erkekler saçı tamamen kestirebilir veya kısaltabilir.
- Kadınlar için “saçlarının ucundan bir parmak boğumu kadar kesmeleri yeterlidir.”
- Sakal bu adımın yerine geçmez: “Saçı tıraş etme veya kısaltma yerine, sakalı tıraş etmek veya kısaltmakla ihramdan çıkılmış olunmaz.”
- Birbirini tıraş etmek sırasına bağlıdır: “İhramdan çıkma aşamasına gelmedikçe ihramlılar, kendilerini de bir başkasını da tıraş edemezler. Bu aşamaya gelmiş ihramlı kimseler ise, birbirlerini tıraş edebilirler.”
Bir nokta, tıraşın ancak geçerli bir tavaf ve sa’yden sonra işe yaradığını gösterir. Fetvalar’a göre umre tavafı geçersiz yapıldığında saç tıraşı olmakla ihramdan çıkılmış olmaz; tavaf ve sa’y yeniden yapılırken ihramlı olarak edâ edilir ve tıraşla bir ihram yasağı işlenmiş olduğundan ceza gerekir (s. 89).
“Bu görevleri yerine getiren kadın-erkek her umre yolcusu, ilk umreyi ifa etmiş olur.” (Umre Yolcusu Rehberi, s. 21)
Ne kadar yürünür
Umrenin yürüyüş yükünü tavaf ve sa’y belirler. İkisinin durumu farklıdır.
Sa’y için Diyanet’in verdiği bir ölçü var: Safa ile Merve arasındaki sa’y yeri yaklaşık 400 metredir (Umre Yolcusu Rehberi, s. 52). Yedi şavt × 400 metre = yaklaşık 2,8 kilometre. Bu bir çarpmadır, ölçüm değildir; tepelerdeki dönüşler ve kalabalıktaki yan geçişler hesaba dahil değildir.
Tavaf için tek bir rakam vermek mümkün değil, çünkü bir şavtın uzunluğu Kâbe’nin ne kadar uzağından döndüğünüze bağlıdır. Zemin katta Kâbe’ye yakın dönen biriyle üst katlarda dönen birinin attığı adım sayısı arasında kat kat fark olur. Bu yüzden aşağıda ölçüm değil, geometriye dayanan bir hesap örneği veriyoruz. Bir şavt, yaklaşık olarak yarıçapı r olan bir çemberdir: şavt uzunluğu ≈ 2 × π × r, yedi şavt ≈ 44 × r.
Kâbe dıştan dışa 10,70 × 12 metredir (Kutsal Topraklar Rehberi, s. 20) ve Makam-ı İbrahim Kâbe’ye yaklaşık 10 metre uzaklıktadır (Umre Yolcusu Rehberi, s. 49). Makam-ı İbrahim’in dışından dönen birinin Kâbe’nin merkezine uzaklığı bu ölçülerle en az 15-16 metre civarına çıkar. Tablodaki daha büyük yarıçaplar, kalabalıkta ya da üst katlarda daha geniş bir halkadan dönmenin mesafeye etkisini gösteren örnek hesaplardır.
| Örnek yarıçap | Bir şavt | Yedi şavt | 3 km/sa ile | 2 km/sa ile |
|---|---|---|---|---|
| 15 m | ≈ 94 m | ≈ 0,7 km | ≈ 13 dk | ≈ 20 dk |
| 25 m | ≈ 157 m | ≈ 1,1 km | ≈ 22 dk | ≈ 33 dk |
| 50 m | ≈ 314 m | ≈ 2,2 km | ≈ 44 dk | ≈ 66 dk |
| 100 m | ≈ 628 m | ≈ 4,4 km | ≈ 88 dk | ≈ 132 dk |
Hızlar varsayımdır; kalabalıkta, özellikle Kâbe’ye yakın halkada gerçek hız bunun altına düşebilir.
Bu iki hesabı topladığınızda tavaf ve sa’y için yürüme yükü, otel ile Harem arasındaki yol hariç, kabaca 3,5 ile 7 kilometre arasında bir aralığa düşer. Süre olarak bunun üzerine tavaf namazı, tepelerdeki dualar, abdest tazeleme, kalabalıkta bekleme ve tıraş eklenir. “Umre kaç saat sürer” sorusunun dürüst cevabı bu yüzden tek bir sayı değil, bu aralıktır. Diyanet’in umre öncesi önerisi de bu yükle uyumludur: en az bir saat ya da 5 kilometre dinlenmeden yürüyebilir hâle gelmek (Umre Yolcusu Rehberi, s. 94).
Adımları namaz vakitlerine sığdırmak
Tavaf veya sa’y sürerken namaz vakti girebilir. Hac İlmihali’ne göre tavaf tamamlanmadan ezan okunursa tavafa ara verilip namaz kılınır, sonra kaldığı yerden devam edilebilir (s. 84). Fetvalar’a göre namaz kılmak tavaf ve sa’y şavtlarının peş peşeliğini bozmaz (s. 89). Yani bir namaz vakti adımları geçersiz kılmaz, ama planı uzatır.
Aşağıdaki aralıkları sitemizin Mekke vakit verisinden hesapladık. Veri Aladhan API’nin Ümmü’l-Kurâ yöntemiyle (yöntem 4) üretilmiştir; Ramazan’da yatsı akşamdan 120 dakika sonra alınmıştır. Değerler o ayın en kısa ve en uzun günleridir.
| Ay | Sabah ezanı → öğle ezanı | Öğle → ikindi | Yatsı → ertesi sabah |
|---|---|---|---|
| Ekim 2026 | 6 sa 58 dk – 7 sa 14 dk | 3 sa 17 dk – 3 sa 25 dk | 9 sa 17 dk – 9 sa 51 dk |
| Aralık 2026 | 6 sa 46 dk – 6 sa 49 dk | 3 sa 04 dk – 3 sa 07 dk | 10 sa 14 dk – 10 sa 19 dk |
| Şubat 2027 | 6 sa 54 dk – 7 sa 07 dk | 3 sa 12 dk – 3 sa 20 dk | 9 sa 02 dk – 9 sa 59 dk |
| Nisan 2027 | 7 sa 28 dk – 7 sa 48 dk | 3 sa 21 dk – 3 sa 25 dk | 8 sa 13 dk – 8 sa 51 dk |
| Haziran 2027 | 8 sa 08 dk – 8 sa 12 dk | 3 sa 16 dk – 3 sa 20 dk | 7 sa 35 dk – 7 sa 42 dk |
| Ağustos 2027 | 7 sa 35 dk – 7 sa 56 dk | 3 sa 19 dk – 3 sa 26 dk | 8 sa 01 dk – 8 sa 38 dk |
Tablodan okunabilecek birkaç şey:
- En uzun kesintisiz aralık yatsı ile sabah arasıdır. Aralık 2026’da bu süre 10 saati geçer, Haziran 2027’de 7 saat 35 dakikaya kadar iner. Ramazan 1448 bizim verimizde 8 Şubat ile 8 Mart 2027 arasına denk gelir; bu günlerde yatsı 30 dakika geç alındığı için bu aralık o kadar kısalır. Şubat satırındaki geniş aralık bundan kaynaklanır.
- Öğle ile ikindi arası yıl boyunca 3-3,5 saattir. Tavafı üst katlarda yapıp ardından sa’ye geçen biri için tablodaki hesaplarla bu süre sıkışık olabilir; araya bir namaz girmesi planı bozmaz, yalnızca uzatır.
- Sabahtan sonra tavaf. Sabah namazından sonra biten bir tavafın namazı için Hanefî mezhebinde kerahet vaktinin çıkması beklenir. Diyanet’in bu konudaki görüşü ve beklemenin süresi tavaf yazısının “Tavaf namazı” bölümünde.
Aralıklar ezan saatleri arasındaki farktır, namaz ve cemaatin dağılması için geçen süre bunun içindedir. Bunlar hesaplanmış vakitlerdir; Harem’de okunan ezanın saati bunlardan biraz sapabilir. Günlük saatler ve aylık tablolar Mekke namaz vakitleri sayfasında.
Diyanet kafilelerinde umre tavafının saatini kafile başkanı belirler; Mekke’de otele yerleştikten sonra kafile başkanının ilan ettiği uygun bir saatte otel lobisinde buluşulur ve Mescid-i Haram’a topluca gidilir (Umre Yolcusu Rehberi, s. 16). Yukarıdaki tablo daha çok kendi planını yapanlar ve kafile programı dışında ikinci bir tavaf düşünenler içindir.
İkinci umre
Umreyi tamamlayıp yeni bir umre yapmak isteyenin tekrar mikata gitmesi gerekmez; Harem bölgesi dışına (Hill’e) çıkıp orada ihrama girer, en çok bilinen yer Hz. Âişe Mescidi’nin bulunduğu Ten’îm’dir (Fetvalar, s. 39). Mesafesi ve diğer yerler için mikat yerleri ve mesafeleri.