Mekke’ye hac ya da umre için dışarıdan gelen herkesin ihrama gireceği beş nokta var: Zülhuleyfe, Cuhfe, Karnü’l-Menâzil, Yelemlem ve Zâtü Irk. Diyanet’in yayınları bu beş noktanın Mekke’ye uzaklığını veriyor, ama aynı kurumun iki kitabı aynı mikat için farklı rakam yazabiliyor. Yelemlem için Hac İlmihali yaklaşık 54 km, Kutsal Topraklar Rehberi 84 km diyor. Aşağıdaki tabloda iki kitabın rakamlarını sayfa numaralarıyla yan yana koyduk. Diyanet’in bu farklar için yaptığı açıklamayı da ekledik.
Bu sayfa mikatların ne olduğunu ve nerede bulunduğunu anlatıyor. Türkiye’den uçakla gidenlerin ihrama nerede gireceği ayrı bir yazının konusu, bkz. Uçakla gelenler için ihram.
Harem, Hıll ve Âfâk
Diyanet mikatları üç bölgeye göre anlatıyor (Hac İlmihali, s. 57-58):
- Harem, Mekke’yi çevreleyen ve sınırları işaretlenmiş bölgedir. Kâbe’ye en yakın sınır noktası Medine yönündeki Ten’îm’dir.
- Hıll, Harem sınırı ile “Zülhuleyfe, Cuhfe, Karn, Yelemlem ve Zât-ı Irk adındaki yerleşim yerlerini birleştiren itibâri daire” arasında kalan bölgedir (s. 58).
- Âfâk bu dairenin dışındaki her yerdir. Türkiye de buraya girer. Burada yaşayanlara “âfâkî” denir.
Diyanet’e göre ihrama giriş yeri kişinin nerede bulunduğuna bağlıdır. Âfâkîler mikat noktalarından birinde ya da onların hizasında ihrama girer. Hıll bölgesinde bulunanlar bulundukları yerde girer. Harem bölgesinde bulunanlar ise umre için Hıll’e çıkar (Hac İlmihali, s. 57-58; Kutsal Topraklar Rehberi, s. 84).
Beş mikat ve iki kitaptaki mesafeler
Tablodaki mesafeler kitaplarda “yaklaşık” diye geçiyor. Biz rakamlara dokunmadık.
| Mikat (bugünkü adı) | Kimler için | Hac İlmihali | Kutsal Topraklar Rehberi |
|---|---|---|---|
| Zülhuleyfe (Âbâr-ı Ali) | Medineliler ve Medine üzerinden gelenler | ~450 km (s. 58) | Mekke’ye en uzak mikat, km yok (s. 85) |
| Cuhfe (yerini Râbiğ aldı) | Şam yönü. Kutsal Topraklar’a göre Türkiye’den doğrudan gelenler de | ~187 km (s. 59) | 187 km (s. 85) |
| Karnü’l-Menâzil (es-Seylü’l-Kebîr) | Necid. Kutsal Topraklar’a göre Körfez, Irak, İran ve doğu ülkeleri de | ~96 km (s. 59) | 94 km (s. 86) |
| Yelemlem (es-Sa’diyye) | Yemen ve Suudi Arabistan’ın güneyi | ~54 km, “en yakın mikat” (s. 59) | 84 km (s. 86) |
| Zâtü Irk (Darîbe) | Irak yönü | ~94 km (s. 59) | km yok (s. 85) |
Satırlarla ilgili birkaç not:
Zülhuleyfe. Diyanet’in üç yayını bu mikatın Medine’ye uzaklığını da veriyor ve rakamlar tutmuyor. Hac İlmihali “Medine’nin 11 km güneyinde” diyor (s. 58). Kutsal Topraklar Rehberi Mescid-i Nebevî’ye uzaklığı “yaklaşık 11 kilometre” olarak veriyor (s. 84). Umre Yolcusu Rehberi ise mescidin “Medine’den 8 km uzaklıkta, Medine-Mekke otoyolunun sağ tarafında” olduğunu ve beş bin kişinin aynı anda namaz kılabileceği şekilde yeniden yapıldığını yazıyor (s. 84). Âbâr-ı Ali adı Hz. Ali’ye nispetle verilmiştir (Kutsal Topraklar Rehberi, s. 84-85).
Cuhfe ve Râbiğ. Hac İlmihali Cuhfe’nin zamanla terk edildiğini ve daha güneyde, Kızıldeniz kıyısındaki Râbiğ’in mikat olarak kullanılmaya başlandığını anlatıyor. Kitaba göre Cidde ve Medine otoyollarla Mekke’ye bağlandığı için bugün Râbiğ de eski önemini yitirmiş (s. 59). Kutsal Topraklar Rehberi’ne göre Cuhfe Kızıldeniz sahiline 9 km uzaklıkta bir köy ve yerini ona yakın Râbiğ şehri almış. Kitap Türkiye, Lübnan, Suriye, Ürdün, Filistin, Afrika ve Batı ülkelerinden doğrudan Mekke’ye gelenlerin burada ihrama girdiğini de yazıyor (s. 85).
Karnü’l-Menâzil. Hac İlmihali bu mikatın bugün “Seyl” diye anıldığını yazıyor (s. 59). Kutsal Topraklar Rehberi ise Seylülkebîr adlı büyük bir köyden söz ediyor. Aynı kitaba göre Karn’ın hizasındaki Vâdî Muhrim, Tâif-Mekke yolu açıldıktan sonra ihram yeri olarak tercih edilmeye başlanmış (s. 86).
Yelemlem. Kutsal Topraklar Rehberi’ne göre burada Muâz b. Cebel adına bir mescit yapılmış. Yelemlem’in hizası Malezya, Endonezya, Çin ve Hindistan’dan deniz yoluyla gelenler için de mikat kabul ediliyor (s. 86).
Zâtü Irk. Kutsal Topraklar Rehberi yerin bugünkü adını Darîbe olarak veriyor. Kitap, âlimlerin çoğuna göre bu mikatı Hz. Peygamber’in, bir kısmına göre Hz. Ömer’in belirlediğini de aktarıyor (s. 85). Mikatlarla ilgili hadislerin metni ve kaynakları Hac İlmihali’nde (s. 59-60) ve Fetvalar’da (s. 39) yer alıyor.
Rakamlar neden farklı
Diyanet bu soruyu Kutsal Topraklar Rehberi’nde kendisi cevaplıyor: “Mîkâtların Mekke’ye mesafeleri konusunda kaynaklarda farklı rakamlar verilmesi daha sonra yeni yolların yapılmasından ileri gelmektedir. Bölgenin dağlık olan arazi yapısına uygun düşen eski güzergâhlar açılan yeni güzergâhlarla yer değiştirmiştir.” (s. 84)
Yani kitaplardaki rakamlar kuşbakışı değil, yol mesafesi. Hangi yolun ölçüldüğü de kitaba göre değişiyor. Yelemlem’deki 30 km’lik fark, Karn’daki 2 km’lik farktan çok daha büyük. Diyanet bu iki rakamı ayrıca karşılaştırmıyor. Hangi yolun esas alındığını bilmediğimiz için hangisinin “doğru” olduğunu söylemiyoruz.
Ten’îm için iki rakam
Ten’îm için de iki ayrı Diyanet rakamı var. Hac İlmihali Ten’îm’i “Mekke’ye 8 km mesafede” gösteriyor (s. 57). Kutsal Topraklar Rehberi ise Mescid-i Haram ile Harem sınırını gösteren taşlar (“alem”) arasındaki uzaklığın en kısa Ten’îm’de (6 km), en uzun Hudeybiye’de (20 km) olduğunu yazıyor (s. 16).
Hizasından geçmek ne demek
Mikat bir bina ya da kapı değil. Diyanet’in metinleri, yolu bu beş noktanın tam üzerinden geçmeyenlerin ihrama noktanın “hizasında” gireceğini söylüyor:
- “Âfâkîler, hıll bölgesini çevreleyen beş noktadan birinde veya onların hizalarında ihrama girerler. Buralara ulaşmadan önce de ihrama girilebilir.” (Hac İlmihali, s. 58)
- “Bu yerlere uğramayanlar buraların hizalarından ihrama girerler.” (Hac İlmihali, s. 60)
- “Eğer hac veya umre yolcusunun yolu bu noktalardan geçmiyorsa yolcu, buraların hizalarında ihrama girer.” (Fetvalar, s. 39)
- “Bu yerlerin mîkât olarak belirlenmesi mutlaka o noktada ihrama girileceği anlamına gelmez; söz konusu mevkilerin hizasında herhangi bir yerde ihrama girmek de mümkündür.” (Kutsal Topraklar Rehberi, s. 84)
Hac İlmihali’ndeki “itibâri daire” ifadesi de bunu anlatıyor (s. 58). Beş nokta Mekke’nin çevresinde hayalî bir sınır çizer. Bu sınırı hangi yoldan geçerseniz geçin, geçtiğiniz yer bir mikatın hizasıdır. Diyanet’in verdiği tarihî örnek de aynı fikre dayanıyor. Basra ve Kûfe halkı Karnü’l-Menâzil’in yollarına uzak düştüğünü söyleyince Hz. Ömer, “yolunuzun üzerinde Karnü’l-Menâzil hizasında bir nokta bulup orayı mîkât edinin” demiş, ardından Zâtü Irk’ı belirlemiştir (Kutsal Topraklar Rehberi, s. 85). Karn hizasındaki Vâdî Muhrim ve Yelemlem hizasının deniz yolcuları için mikat sayılması da aynı türden örnekler.
Diyanet hava ve deniz yolculuğu için de hizayı esas alıyor. Fetvalar’a göre kuzey ve batıdan gelenler “Cuhfe hizasını geçmeden” ihrama girmelidir (s. 39). Bunun uçuşa nasıl yansıdığını Uçakla gelenler için ihram yazısında anlattık.
Ten’îm ve Ci’râne
Bu iki yer mikat değil, Harem sınırının hemen dışında, Hıll bölgesinde kalıyor. Mekke’de bulunan biri ikinci bir umre yapmak istediğinde bu noktalar önem kazanıyor.
Fetvalar’a göre umresini tamamlayan kişinin yeni bir umre için tekrar mikata gitmesi gerekmez. Harem sınırları dışına, yani Hıll bölgesine çıkıp orada ihrama girmesi gerekir. “Bu konuda en çok bilinen ve daha faziletli olan yer, Hz. Âişe Mescidi’nin bulunduğu Ten‘îm’dir.” (s. 39) Aynı kitap, Hıll’e çıkmadan Harem içinden ihrama girilmesi durumunu mezheplere göre ayrıca ele alıyor (s. 40). Bu ayrıntı için kitabın kendisine bakın.
| Yer | Konum (Diyanet) | Mekke’ye uzaklık (Diyanet) |
|---|---|---|
| Ten’îm | Medine yönü. Harem sınırının Kâbe’ye en yakın noktası (Hac İlmihali, s. 57) | 8 km (Hac İlmihali, s. 57) / 6 km (Kutsal Topraklar Rehberi, s. 16) |
| Ci’râne | Mekke ile Tâif arası. Hac İlmihali’ne göre Tâif yönündeki Harem sınırı, Harem’in en uzak sınırlarından biri (s. 57) | 29 km (Kutsal Topraklar Rehberi, s. 79) |
Kutsal Topraklar Rehberi, Hz. Âişe’nin Vedâ Haccı’ndan sonra Ten’îm’de ihrama girerek umre yaptığını ve yakınlığı nedeniyle buranın umre ihramı için en çok tercih edilen yer olduğunu yazıyor (s. 17). Ci’râne için ise Hz. Peygamber’in Huneyn’den sonra burada ihrama girip umre yaptığını, bu yüzden bazı âlimlerin umre için Ci’râne’deki mescitten ihrama girmeye önem verdiğini aktarıyor (s. 80). Hac İlmihali de Mekke’dekilerin umre için “Ci’râne ve Ten’îm gibi” Harem dışındaki bir yere çıkarak ihrama girdiğini söylüyor (s. 57).
Mekke ve çevresinde Diyanet’in saydığı diğer ziyaret yerleri ve mesafeleri için Mekke ve Medine’de ziyaret yerleri yazısına bakabilirsiniz. Mikattan sonraki adımların sırası Umrenin adımları ve süresi sayfasında.
Sayfa numaraları Diyanet’in hacumreegitim.hac.gov.tr adresinde yayımladığı PDF’lerin basılı sayfa numaralarıdır. Kitapların baskı yılları kaynak listesinde yazıyor. Yeni baskılarda sayfa numaraları kayabilir.