Sevr Dağı yaklaşık 759 metre yüksekliğinde ve Mescid-i Haram’a 3 km uzaklıkta. Bu iki rakam Diyanet’in hem Umre Yolcusu Rehberi’nde (s. 56) hem de Kutsal Topraklar Rehberi’nde (s. 76) aynı. Diğer ziyaret yerlerinde ise iki kitap her zaman aynı mesafeyi vermiyor: Arafat için biri 25 km, öbürü 21 km diyor; Zülhuleyfe için biri 8 km, öbürü yaklaşık 11 km. Aşağıdaki tabloları bu iki Diyanet yayınından, her rakamı geçtiği sayfayla eşleştirerek hazırladık. Farklı rakam olan yerlerde ikisini de yazdık.
Kısaltmalar: UYR = Umre Yolcusu Rehberi (8. baskı, 2025). KTR = Kutsal Topraklar Rehberi (Hicaz Albümü). Sayfa numaraları kitapların basılı sayfa numaralarıdır; KTR’nin PDF’inde görüntüleyicinin gösterdiği sayfa bir fazladır.
Mekke ve çevresi
| Yer | Diyanet’in verdiği konum ve ölçü | Kaynak |
|---|---|---|
| Cennetü’l-Muallâ | Mescid-i Haram’ın kuzeyinde, yürüme mesafesi; KTR’ye göre Harem’in yaklaşık 2 km kuzeyi | UYR s. 54; KTR s. 58 |
| Mescid-i Cin | Cennetü’l-Muallâ yakınında, Harem’in kuzeyi, yürüme mesafesi | UYR s. 53 |
| Nur Dağı ve Hira | Mekke’nin kuzeydoğusu, Kâbe’ye yaklaşık 5 km; mağara zirvenin 20 m kadar altında | UYR s. 54; KTR s. 74 |
| Sevr Dağı | Yaklaşık 759 m yükseklik, Mescid-i Haram’a 3 km, güneydoğu | UYR s. 56; KTR s. 76 |
| Arafat | Mekke’nin doğusu: UYR 25 km, KTR 21 km; alan UYR’de yaklaşık 14 km², KTR’de 13,68 km² | UYR s. 58; KTR s. 62 |
| Nemire Mescidi | Arafat’ın kuzeybatısı; yaklaşık 300 bin kişinin namaz kılabileceği cami | UYR s. 59 |
| Müzdelife | Mekke’ye 13 km; 963 hektar | UYR s. 59; KTR s. 65 |
| Mina | Mescid-i Haram’ın yaklaşık 7 km kuzeydoğusu; 812 hektar | UYR s. 60; KTR s. 66–67 |
| Cemerât | Küçük ile orta cemre arası 156,40 m, orta ile Akabe cemresi arası 116,77 m | UYR s. 62 |
| Ten’îm (Mescid-i Âişe) | Harem sınırının Mescid-i Haram’a en yakın noktası, 6 km | KTR s. 16–17 |
| Ci’râne | Mekke ile Tâif arasında, Mekke’ye 29 km | KTR s. 79 |
Tablonun arkasındaki notlar
Arafat’taki 4 km fark. UYR Arafat’ı “Mekke’nin 25 km doğusunda” (s. 58), KTR “Mekke’nin 21 km doğusunda Tâif dağ yolu üzerinde” (s. 62) diye tarif ediyor. İki kitap da ölçümün hangi noktadan yapıldığını yazmıyor. Arafat 14 km²’lik geniş bir alan olduğu için, mesafenin Harem’den ovanın yakın kenarına mı yoksa ortasına mı ölçüldüğüne göre bu kadar fark çıkması şaşırtıcı değil.
Hira’ya çıkış. UYR, Nur Dağı’nı “çevresindeki diğer dağlardan daha dik ve yüksek”, “çıkılması zor, çıplak ve kaygan kayalardan” oluşan bir dağ olarak anlatıyor ve mağaraya “tabii kayalardan oluşan yüksek basamaklarla” çıkıldığını belirtiyor (s. 56). KTR’ye göre mağara zirvenin yaklaşık 20 m altında; XX. yüzyılın ortasında düşme tehlikesi nedeniyle Kâbe’nin göründüğü açıklık taşlarla kapatılmış (s. 74).
Sevr mağarası. UYR, mağaranın dağın zirvesine yakın, Mekke tarafına bakan yamaçta, biri batıda biri doğuda iki girişi olan küçük bir doğal boşluk olduğunu; Hz. Peygamber’in girdiği batı girişinin dar olduğunu yazıyor (s. 57).
Ten’îm ve Ci’râne. Bu iki yer UYR’nin ziyaret yerleri bölümünde ayrı başlık olarak geçmiyor; bilgileri KTR’den aldık. KTR, Harem sınırını belirleyen işaretlerin Mescid-i Haram’a uzaklığının en yakında Ten’îm’de 6 km, en uzakta Hudeybiye’de 20 km olduğunu (s. 16) ve Ten’îm’deki Mescid-i Âişe’nin, yakınlığı nedeniyle umre ihramı için en çok tercih edilen yer olduğunu (s. 17) belirtiyor. Ci’râne için ise “Harem sınırları içerisinde bulunan kimselerin ihrama girdikleri yerlerden birisi” ifadesini kullanıyor (s. 79). Mekke’deyken ikinci umre için ihrama girme konusu ve mikat mesafeleri mikat yerleri ve mesafeleri yazımızda.
Harem içindeki yerler. Hz. Peygamber’in doğduğu evin yeri, UYR’ye göre sa’y alanının karşısında, Mina ve Aziziye’ye giden tünel girişine yakın bir yerde; bugün orada kütüphane olarak kullanılan bir bina var (s. 52–53). Safa ile Merve, Kâbe’nin bölümleri ve sa’y alanının ölçüleri ibadet konularıyla birlikte sa’y ve tavaf yazılarımızda ele alınıyor.
Medine ve çevresi
UYR, Medine’yi Mekke’nin yaklaşık 450 km kuzeyinde konumlandırıyor (s. 63).
| Yer | Diyanet’in verdiği konum ve ölçü | Kaynak |
|---|---|---|
| Mescid-i Nebevî | 400.000 m² alan, avlusuyla ortalama 1 milyon kişi; 10 minare, yenileri 104 m | UYR s. 67 |
| Ravza-i Mutahhara | Hücre-i Saâdet ile minber arası, 22x15 ebadında | UYR s. 70 |
| Cennetü’l-Bakî | Mescid-i Nebevî’nin doğusunda, çok yakın (UYR); güneydoğusunda, 180.000 m² (KTR) | UYR s. 73; KTR s. 123, 125 |
| Gamame (Musalla) Mescidi | Mescid-i Nebevî’nin 500 m güneybatısı | UYR s. 74 |
| Kuba Mescidi | Medine’ye yaklaşık 5 km; yaklaşık 10 bin kişilik | UYR s. 76 |
| Cuma Mescidi | Kuba Mescidi’ne yakın Ranuna mevkii | UYR s. 77 |
| Mescid-i Kıbleteyn | Medine’nin kuzeybatısı, Mescid-i Nebevî’ye 5 km | UYR s. 77–78; KTR s. 137 |
| Yedi Mescitler | Hendek bölgesi; hendek 5,5 km uzunluk, 9 m genişlik | UYR s. 78–80 |
| Uhud Şehitliği | Medine’nin 5 km kuzeyi; KTR’ye göre Uhud Dağı Mescid-i Nebevî’ye 5 km, 8 km uzunlukta | UYR s. 80; KTR s. 139 |
| Hicaz Demiryolu istasyonu | Hattın Medine’deki son istasyonu, 1908 | UYR s. 82 |
| Amberiye (Hamidiye) Mescidi | İstasyonun karşısı, 1908 | UYR s. 83 |
| Zülhuleyfe (Âbâr-ı Ali) | UYR: Medine’den 8 km; KTR: Mescid-i Nebevî’ye yaklaşık 11 km | UYR s. 84; KTR s. 84, 149 |
Tablonun arkasındaki notlar
Zülhuleyfe’deki 3 km fark. UYR mescidi “Medine’den 8 km uzaklıkta, Medine-Mekke otoyolunun sağ tarafında” (s. 84) olarak tarif ediyor. KTR ise uzaklığı Mescid-i Nebevî’den ölçüyor ve “yaklaşık 11 km” diyor; aynı sayfada Medine’nin güneybatı sınırının buraya kadar ulaştığını da ekliyor (s. 149). Biri şehirden, öbürü Mescid-i Nebevî’den ölçüldüğü için iki rakam birbiriyle çelişmek zorunda değil. Zülhuleyfe’nin mikat olarak rolü mikat yerleri yazımızın konusu.
Kuba’nın eski mesafesi. KTR, Kuba’nın hicret sırasında Mekke yolu üzerinde “Medine’ye 6 mil mesafede” bir köy olduğunu, sonra şehrin bir mahallesine dönüştüğünü yazıyor (s. 132). Bugünkü mesafe için UYR’deki yaklaşık 5 km bilgisi esas alınabilir (s. 76). UYR’ye göre mescit en son 1985’te yıkılıp yaklaşık on bin kişilik olarak yeniden yapılmış.
Uhud. UYR’ye göre Uhud’da şehit düşen yetmiş sahabeden Hz. Hamza, Hz. Abdullah ve Hz. Mus’ab gibi bazıları dışındakiler, kırk altı yıl sonraki bir sel nedeniyle Cennetü’l-Bakî’ye nakledilmiş (s. 82).
Yedi Mescitler bugün. UYR, Fetih Mescidi ile Hz. Ömer ve Hz. Selman mescitleri dışındaki dört küçük mescidin yıkıldığını ve yerine büyük, modern bir mescit yapıldığını belirtiyor (s. 80).
Ravza ziyareti. UYR, Ravza ziyaretinin randevu sistemiyle yapıldığını, randevu saatine ve grupla hareket etmeye uyulması, randevudan önce ilgili kapıda olunması gerektiğini yazıyor (s. 87). Randevunun nasıl alındığı ve güncel saatler Nusuk umre izni ve Ravza randevusu yazımızda.
Diyanet’in ziyaret adabı için aktardıkları
UYR, ziyaret yerlerinin dinî açıdan müstehap kabul edildiğini belirtiyor (s. 39). Davranışla ilgili somut uyarılar ise kitabın iki ayrı yerinde toplanıyor.
Mescid-i Nebevî ve kabr-i şerif (s. 85–87). Mescidde ve kabrin yanında yüksek sesle konuşulmaması, başkalarının rahatsız edilmemesi, kabre fazla yaklaşılmaması, duvarlara el ve yüz sürülmemesi, sırt veya göğüsle duvarlara yaslanılmaması ve etrafında tavaf edilmemesi (s. 85). Ziyaretin kafile başkanı ve din görevlisi nezaretinde toplu olarak yapılması; mescide sağ ayakla girilmesi ve kerahat vakti değilse iki rekât tahiyyetü’l-mescid kılınması (s. 86). Hz. Peygamber’den sonra Hz. Ebubekir’e ve Hz. Ömer’e selam verilmesi (s. 86–87). Kadınların kendilerine ayrılan kapılardan girdiği ve girişte kadın görevlilerce çanta ve üst araması yapıldığı (s. 87). Medine’den ayrılırken Mescid-i Nebevî’de iki rekât namaz kılınıp dua edilmesi (s. 85).
Hurafeler (s. 107). UYR, “Arafat’ta kumdan öbekler yapmak; oraya mektup veya çocuk çamaşırı bırakmak; oradan deve dili getirmek; mübarek olduğu zannıyla oralardan taş toprak almak” gibi davranışları İslam inancına ters düşen hurafeler olarak sayıyor ve bunlara “kesinlikle yeltenilmemelidir” diyor.
Sağlık uyarısı (s. 108). UYR, özellikle yaşlı, kilolu, tansiyon hastası, kalp ve solunum yetersizliği olan umre yolcularının “hayli yüksek olan ve yorucu bir tırmanışı gerektiren Hira ve Sevr mağaralarına kesinlikle çıkmamalı” olduğunu yazıyor. Aynı bölümde güneş çarpmasına karşı tedbirli olunması da isteniyor (s. 109). Sağlık durumunuzu bu açıdan hekiminizle değerlendirmenizi öneririz. Resmî sağlık şartları umre aşı ve sağlık şartları yazısında.
Grupla hareket (s. 108–109). Yalnız hareket etmekten kaçınılması, kafile görevlilerinin talimatlarına uyulması ve özellikle kadınların yalnız dolaşmaması, yalnız başına vasıtaya binmemesi.
Ziyaret saatleri hakkında
Bu yerlerin açık olduğu saatler, ziyaretçi alanlarına giriş kuralları ve dağlara çıkışa ilişkin düzenlemeler Suudi makamlarınca belirleniyor ve zaman zaman değişiyor. Kafileyle gidiyorsanız kafile görevlilerine, bireysel gidiyorsanız ziyaret öncesinde yerinde güncel durumu sormanız en güvenli yol. Mekke’de ziyaret planlarken gün içindeki sıcaklığı görmek için iklim sayfalarımıza bakabilirsiniz.